|
A reconversión permanente Do libro "Crónica do
folk galego". Autores: Xoán Manuel Estévez, Óscar Losada. Editorial
Tristram Foron aqueles derradeiros
anos setenta un período de estrenos contínuos. Todo se estaba a facer por vez
primeira, mesmo o artellamento dunha industria discográfica propia: a editora
coruñesa Ruada foi o seu primeiro exponente, e
estreou o seu catálogo cun disco igualmente histórico, xa que supuxo no seu
momento o grilón entre a anterior xeración de cantores galegos e a de novos
músicos, que con grandes doses de boa vontade ían facer da súa paixón unha
teima, cara a facer xermolar un movimento entón incipiente. No seu devir, o
grupo DOA veu experimentando unha reconversión
permanente nas súas diversas formacións, ata o punto de que ao final do seu
primeiro período ningún dos integrantes do grupo orixinario permanecía nel. Todo comezou en A Coruña con
dous músicos: Xoán
Piñón e Bernardo Martínez. Servan as vivencias relatadas do
primeiro para situármonos na súa época e contexto:
Novamente, unha morea de
nomes propios, que o tempo, máis unha vez, encargaríase de ponderar na súa
xusta medida: Miro
Casabella, lonxe de
ser un descoñecido, viña de desenvolver unha brilante carreira de cantor,
durante algún tempo vencellado ao fato Voces Ceibes; pola súa banda, M. Canadá formaría parte de Milladoiro e F.
Luengo sería
director da Capela
Compostelana,
-formación que se decantaría pola música dos séculos XVII / XVIII -, ao tempo
que formaba parte do Grupo
Universitario de Cámara de Compostela. O aludido primeiro traballo
da formación: O son
da estrela escura
-1979- encetou o tratamento de repertorio medieval, representado nesta ocasión
por varias composicións de autores tan representativos coma Alfonxo X - Festa
de Loor- Martín Códax - Cantiga V : a célebre referida ao mar de Vigo- , ou
un tema anónimo cantado en francés no que salienta a importancia do Camiño de
Santiago no Sul da Franza - La Pernette- . Asemade, a gravación vén sendo un
compendio no que se inclúen peza populares galegas, coma Danza do Rosal
-procedente desta zona do Baixo Miño -, Danza das Espadas - neste caso de
Pontevedra, pero que manteñen certa semellanza con outras bailadas na Bretaña
e Provenza -, Carballesa - mestura de pezas atopadas en Melide e O Carballiño
-, ou Romance de Doña Ausenda - outro tema anónimo, procedente desta vez do
chamado Cilo Bretón -, no que recuperou o protagonismo seu intérprete vocal: Miro Casabella. En los jardines del Rey Mañaniña de San Xoán De feito, na súa anterior etapa coma cantor, o mentado intérprete incluía o Romance... no seu repertorio habitual dos recitais en directo. Daquela, a aparición de Doa veu demostrando que na Galicia da época, aquel primeiro xeromolar de músicos folk conservaba algún elemento en común coa nosa historia musical recente.
O grupo
quedaría formado naquel principio por: Bernardo Martínez -frautas, percusión-, Pedro Puértolas
-violín-, Enrique
Ferreira -
violonchelo-, o mentado Xoán Piñón -guitarra, laúde, mandolina- Xaquín Blanco -gaita, bombarda, percusión- e Miro Casabella -voz, zanfona, cítola- . Aquela
foi a que podemos considerar primeira formación folk galega instrumental,
inda que a metade dos temas incluídos no disco eran cantados. Tra-la
incorporación de músicos como Baldo Martínez (contrabaixo) e Manuel Varela (Teclados), o grupo abandonaría
na súa estructura interna o elemento vocal, e pasaría a ser unha formación
exclusivamente instrumental, inda que o segundo disco, Polaridade -1984- contaba coa
participación puntual do popular Víctor Manuel, que ademáis de ser o productor
da gravación, cantou o célebre Baile de pandeiras. Pero naquela altura, Doa experimentara xa unha sorte de
reconversión, aínda sen se saír do repertorio tradicional, que os levou á
procura dun son homologábel ao da vangarda da época - verbigracia, estética
ecm , acorde co nome da prestixiosa editora alemana do mesmo nome, máis
cercana ao jazz que a outra cousa-. Desta vez, a ambientación musical de sons
elaborados e sobre todo debidamente ambientados así como certos efectos especiais
era materializado en instrumentos tan novedosos coma o metalófono, percusión
a cargo de Carlos Castro; outro nome, novo en Doa pero veterano na escena galega
era Pepe
Bordallo
-baixo-, e do sul chegaba o cordobés Javier Jurado -frautas traveseira e soprano-,
mentres continuaba da anterior formación únicamente Xoán Piñón, inda que no disco participaban
como colaboradores Xaquín Blanco -bombardas e gaita galega-, e Julio Blasco -contrabaixo-. A búsqueda dunha
sonoridade ata entón insólita na música galega fixeron daquel disco o
primeiro referente do que se deu en chamar folk progresivo: repertorio tradicional con
instrumentación actual. Neste caso, as versións soprendían - e mesmo
sorprenden hoxe en día - pola súa insólita combinación tímbrica. Únicamente
un tema de autor: Viva Ramón -Xoán Piñón- e os demáis, pezas populares
coma Ce fu en mai -de procedencia francesa-, Resa med lekaré -sueca -,
Canción dos Piratas -alemana-, Forcarei -galega-, así como varias versións
das célebres Cantigas de Alfonso X El Sabio. Pero paradóxicamente aquela
sorte de aventura naquela época levaba todas as de perder, ao adiantárense os
músicos ao tempo que lles tocou viver.
A
partires de ahí, Doa converteríanse nun supergrupo de figuras individuais, mália a
ausencia de Miro,
xa que os seus integrantes eran músicos curtidos en diversas vivencias, que
tiñan os seus nomes precedentes en grupos coma Outeiro, formación máis próxima ao
jazz-rock con Bordallo entre os seus integrantes; pola súa banda, Carlos Castro, logo do seu paso polo grupo
vocal Cumbre viña de estudiar percusión,
disciplina que máis tarde impartiría no Conservatorio Superior de Vigo; Javier Jurado era igualmente un docente,
posteriormente Director do Conservatorio de Ourense, así como partícipe en
diversas experencias corais... . Daquela, o mundo académico, de seu
restrinxido ao ámeto clásico, comezaba a achegarse á escena da música folk
nas persoas de nomes coma algúns dos citados.
A teima
continúa, e a formación, afeita xa a cambios nos seus integrantes, grava o
que sería o seu terceiro disco: Perfiles -1986-. Desta vez, os novos
músicos serían Rubén Pérez -guitarras- e Manuel Varela -teclados-, e o máis
sorprendente da gravación: o vibráfono da man, outravolta, de Carlos Castro. @Algúen se imaxina un tema
procedente do Cancioneiro de Casto Sampedro tocado con este instrumento?. A
resposta está no tema que deu título ao disco, completado con outras pezas
procedentes doutros folklores; por exemplo, do portugués Vala e Tempo do
Antroido, do alemán Allemande, a voz de Amancio Prada acompaña ao grupo nunha versión
do célebre Maio... Se na anterior gravación optaran por saírse da norma ao
uso, desta vez as concesións á galería non contemplaron nen sequera o facerse
entender por un público, que en todo caso aínda estaba por facer. Nesta
ocasión, como en tantas outras, a calidade non foi parella en modo algún coa
popularidade. De ahí a pregunta formulada ao grupo naquela altura, e
respondida polo seu ocasional portavoz Javier Jurado: Daquela,
temos que a reconversión de Doa supuxo unha especie de test para a afeizón da época, que
non deu dixeridas fórmulas como a experimentada nomeadamente naquel último
disco. Se a eso engadimos a dificuldade da súa montaxe escénica e os
conseguintes gastos que conleva en termos económicos -por exemplo, un
instrumento coma o vibráfono-, resulta evidente a dificuldade da súa
supervivencia artística. Non facían bailar ao público, non estaba asentada
unha dinámica concertística a respeito da nosa música de raíz, sí en cambio
funcionaban os clichés que limitaban o conceito de popular a unha música elemental
e simple, cara á elemental e consabida xoldra. Eles, pola contra, decatáronse
por unha sorte de folk experimental, máis tarde continuado con outras
fórmulas por outros músicos. A Doa quedoulles para a posteridade a súa condición de
precursores, anticipándose ás modas sen beneficiárense materialmente delas. O
tempo demostraría a validez dun músico coma Carlos Castro, a quen a música do grupo
parece perseguirlle na súa posterior traxectoria musical, inda sendo un
instrumentista versátil, que o mesmo foi requerido por Fuxan os Ventos, para a súa reaparición no ano
99, que por Uxía, Saraibas e os máis insospeitados músicos, que converteron ao
músico coruñés de nacemento, nunha sorte de corredor de fondo da nosa música,
na súa múltiple faciana instrumental- percusiva, como logo se comprobará
durante a década dos noventa. No seu
devir como grupo, Doa experimentou unha reconversión tal, que á fin desta longa xeira,
ningún dos componentes da formación orixinaria permanecía entre os seus
integrantes mediada a década dos oitenta, que foi cando despareceron da vida
artística.
Posteriormente
reaparecerían no Festival Folk Cidade Vella, de Santiago -1995-, cun espíritu
análogo ao da primeira formación: son acústico e repertorio máis ou menos
medieval. Características que mantiveron na súa reparición, no que vén sendo
cuarto disco do grupo: Arboretum -2002-, título alegórico- en latín -, co que tentan
simbolizar a Galicia coma un xardín botánico. Para esta reaparición de Doa tomaron a iniciativa,
outravolta, os seus lendarios membros Xoán Piñón -guitarra acústica, laude,
mandolina, banjo e arranxos- Bernardo Martínez -arranxos-, e Xaquín Blanco -gaitas galega e irlandesa,
frautas e percusión galega-, aos que se engadíu a irlandesa Nora McEvoy -violín-, Javier Ferreiro -percusión-, Francisco
Luengo -Viola de
gamba- Alfonso
Morán
-contrabaixo-, Luciano Pérez- -Organistrum-, Roberto Grandal -acordeón-, para completar o
cerne desta nova gravación, realizada con sonoridades igualmente provintes
daquela primeira época do grupo: laúde, mandolina, gaitas, percusión,
violín... para un repertorio no que sobrancean as pezas populares galegas,
completándose o disco con dúas Cantigas de Sta. María e tres composicións de
autor -entre elas un reel irlandés-. Esta volta ao principio é vivenciada por
Xoan
Piñón coa
ilusión de quen continúa encetando unha permanente andaina xa experimentada:
En
Decembro de 2004, DOA reaparece na presentación do videoxogo "O Templo" en formato trío (Bernardo
Martínez, Xaquín
Blanco e Xoan Piñón) ofrecendo na saa Capitol de Santiago
un memorable directo que inclue os temas "Ancello do silencio" e "Como soños
de nacre"
que a empresa Interacción, creadora do videoxogo, elixe para a banda sonora de
" O Templo". DOA interpreta tamén unha selección dos seus discos
editados. O Templo, recibiu o premio a Mellor Producción Multimedia que entrega Eganet, a Asociación de Empresas Galegas Adicadas a Internet.
De
esquerda a dereita:
DOA E ROSA CEDRÓN Dende
Martín Códax ata o Códice Calixtino, pasando polas Cantigas de Santa María e
os Romances o pé do Camiño de Santiago. Cantigalia é un proxecto que bebe do
espíritu medieval, que se impregna da particulariedade das súas melodías e
que rescata e transmite o esplendor daqueles tempos nos que Gallaecia foi
referente cultural. De novo,
voltarán a soar coma antigamente en pazos e castelos, sentimentos de amor
cortesán, prantos por amados que non regresan do mar, picarescas e tramas
entre semellantes, denuncias sociais e incluso, aventuras empuñadas polo
bastón que camiña cara o Apóstolo. Ademáis,
móstranos o influxo que perdurou por riba do transcurso dos séculos na nosa
temática popular. Rescatan tesouros que nunca durmiron entre nobles, pero
que, sen dúbida, enmeigaron ós campesiños que cantaron a súa semellanza e que
se instauraron entre eles coma tradicionais, gardando baixo xuramento a
confidencia. Por un
lado, a interpretación innovadora da música popular e medieval sumada a
experiencia das mans de Doa, que aportan a esta aventura o equilibrio
perfecto entre os sons medievais e a contemporaneidade, dotando cada nota da
sobriedade necesaria sen esquece-lo peso do transcurso do tempo. Doutra
orilla, Rosa Cedrón, asegurando a homoxeneidade co mellor estandarte: o canto
sincero, transparente e seductor que corona cada tema facéndoo único e
irrepetible. FORMACIÓN Xaquín Blanco : Gaita e frautas. Rosa
Cedrón : Voz e violoncello Bernardo Martínez : percusión e teclados Xoan Piñón : Guitarra acústica
De esquerda a dereita: “A Fronda dos Cervos” (2006) Este traballo
foi gravado e masterizado despois da xira de concertos Doa Rosa Cedrón "Cantigalia"
(2005) e non está editado en soportes comerciais. Desde a
sua particular visión, Doa recrea o mundo musical medieval: Cantigas de Sta
María, Códice Calixtino, cantigas de escarnio e maldicer, de amor, de amigo e
composicións propias baseadas nas estructuras melódicas da música galaico
portuguesa. Inclúe un amplo estudo crítico literario dos textos. Formación: Xaquín Blanco: Gaitas, frautas e cromorno Bernardo Martínez: Percusión, teclados, produción
musical Xoan Piñón: Guitarras e laud Oscar Fernández: Zanfona Colaboracións Musicais: Rosa Cedrón: Voz Leilía: Voces Outras Colaboracións: Estudo crítico literario: Federico Pérez Prólogo: Eva Veiga Deseño gráfico: Miguel Pinheiro Gravación voces: Mare Documentación : Guillrmo Escrigas |
