|
A reconversión permanente Do libro "Crónica do folk galego". Autores: Xoán Manuel Estévez, Óscar Losada. Editorial Tristram Foron aqueles derradeiros anos setenta un período de estrenos contínuos. Todo se estaba a facer por vez primeira, mesmo o artellamento dunha industria discográfica propia: a editora coruñesa Ruada foi o seu primeiro exponente, e estreou o seu catálogo cun disco igualmente histórico, xa que supuxo no seu momento o grilón entre a anterior xeración de cantores galegos e a de novos músicos, que con grandes doses de boa vontade ían facer da súa paixón unha teima, cara a facer xermolar un movimento entón incipiente. No seu devir, o grupo DOA veu experimentando unha reconversión permanente nas súas diversas formacións, ata o punto de que ao final do seu primeiro período ningún dos integrantes do grupo orixinario permanecía nel. Todo
comezou en A Coruña
con dous músicos: Xoán Piñón
e Bernardo Martínez. Servan
as vivencias relatadas do primeiro para situármonos na súa
época e contexto:
Novamente, unha morea de nomes propios, que o tempo, máis unha vez, encargaríase de ponderar na súa xusta medida: Miro Casabella, lonxe de ser un descoñecido, viña de desenvolver unha brilante carreira de cantor, durante algún tempo vencellado ao fato Voces Ceibes; pola súa banda, M. Canadá formaría parte de Milladoiro e F. Luengo sería director da Capela Compostelana, -formación que se decantaría pola música dos séculos XVII / XVIII -, ao tempo que formaba parte do Grupo Universitario de Cámara de Compostela. O aludido primeiro traballo da formación: O son da estrela escura -1979- encetou o tratamento de repertorio medieval, representado nesta ocasión por varias composicións de autores tan representativos coma Alfonxo X - Festa de Loor- Martín Códax - Cantiga V : a célebre referida ao mar de Vigo- , ou un tema anónimo cantado en francés no que salienta a importancia do Camiño de Santiago no Sul da Franza - La Pernette- . Asemade, a gravación vén sendo un compendio no que se inclúen peza populares galegas, coma Danza do Rosal -procedente desta zona do Baixo Miño -, Danza das Espadas - neste caso de Pontevedra, pero que manteñen certa semellanza con outras bailadas na Bretaña e Provenza -, Carballesa - mestura de pezas atopadas en Melide e O Carballiño -, ou Romance de Doña Ausenda - outro tema anónimo, procedente desta vez do chamado Cilo Bretón -, no que recuperou o protagonismo seu intérprete vocal: Miro Casabella.
De feito, na súa anterior etapa coma cantor, o mentado intérprete incluía o Romance... no seu repertorio habitual dos recitais en directo. Daquela, a aparición de Doa veu demostrando que na Galicia da época, aquel primeiro xeromolar de músicos folk conservaba algún elemento en común coa nosa historia musical recente.
O grupo quedaría formado naquel principio por: Bernardo Martínez -frautas, percusión-, Pedro Puértolas -violín-, Enrique Ferreira - violonchelo-, o mentado Xoán Piñón -guitarra, laúde, mandolina- Xaquín Blanco -gaita, bombarda, percusión- e Miro Casabella -voz, zanfona, cítola- . Aquela foi a que podemos considerar primeira formación folk galega instrumental, inda que a metade dos temas incluídos no disco eran cantados. Tra-la incorporación de músicos como Baldo Martínez (contrabaixo) e Manuel Varela (Teclados), o grupo abandonaría na súa estructura interna o elemento vocal, e pasaría a ser unha formación exclusivamente instrumental, inda que o segundo disco, Polaridade -1984- contaba coa participación puntual do popular Víctor Manuel, que ademáis de ser o productor da gravación, cantou o célebre Baile de pandeiras. Pero naquela altura, Doa experimentara xa unha sorte de reconversión, aínda sen se saír do repertorio tradicional, que os levou á procura dun son homologábel ao da vangarda da época - verbigracia, estética ecm , acorde co nome da prestixiosa editora alemana do mesmo nome, máis cercana ao jazz que a outra cousa-. Desta vez, a ambientación musical de sons elaborados e sobre todo debidamente ambientados así como certos efectos especiais era materializado en instrumentos tan novedosos coma o metalófono, percusión a cargo de Carlos Castro; outro nome, novo en Doa pero veterano na escena galega era Pepe Bordallo -baixo-, e do sul chegaba o cordobés Javier Jurado -frautas traveseira e soprano-, mentres continuaba da anterior formación únicamente Xoán Piñón, inda que no disco participaban como colaboradores Xaquín Blanco -bombardas e gaita galega-, e Julio Blasco -contrabaixo-. A búsqueda dunha sonoridade ata entón insólita na música galega fixeron daquel disco o primeiro referente do que se deu en chamar folk progresivo: repertorio tradicional con instrumentación actual. Neste caso, as versións soprendían - e mesmo sorprenden hoxe en día - pola súa insólita combinación tímbrica. Únicamente un tema de autor: Viva Ramón -Xoán Piñón- e os demáis, pezas populares coma Ce fu en mai -de procedencia francesa-, Resa med lekaré -sueca -, Canción dos Piratas -alemana-, Forcarei -galega-, así como varias versións das célebres Cantigas de Alfonso X El Sabio. Pero paradóxicamente aquela sorte de aventura naquela época levaba todas as de perder, ao adiantárense os músicos ao tempo que lles tocou viver.
A partires de ahí, Doa converteríanse nun supergrupo de figuras individuais, mália a ausencia de Miro, xa que os seus integrantes eran músicos curtidos en diversas vivencias, que tiñan os seus nomes precedentes en grupos coma Outeiro, formación máis próxima ao jazz-rock con Bordallo entre os seus integrantes; pola súa banda, Carlos Castro, logo do seu paso polo grupo vocal Cumbre viña de estudiar percusión, disciplina que máis tarde impartiría no Conservatorio Superior de Vigo; Javier Jurado era igualmente un docente, posteriormente Director do Conservatorio de Ourense, así como partícipe en diversas experencias corais... . Daquela, o mundo académico, de seu restrinxido ao ámeto clásico, comezaba a achegarse á escena da música folk nas persoas de nomes coma algúns dos citados.
A
teima continúa, e a formación, afeita xa a cambios nos
seus integrantes, grava o que sería o seu terceiro disco: Perfiles
-1986-. Desta vez, os novos músicos serían Rubén
Pérez -guitarras- e Manuel
Varela -teclados-, e o máis sorprendente da gravación:
o vibráfono da man, outravolta, de Carlos
Castro. @Algúen se imaxina un tema procedente do Cancioneiro
de Casto Sampedro tocado con este instrumento?. A resposta está
no tema que deu título ao disco, completado con outras pezas
procedentes doutros folklores; por exemplo, do portugués Vala
e Tempo do Antroido, do alemán Allemande, a voz de Amancio
Prada acompaña ao grupo nunha versión do célebre
Maio... Se na anterior gravación optaran por saírse da
norma ao uso, desta vez as concesións á galería
non contemplaron nen sequera o facerse entender por un público,
que en todo caso aínda estaba por facer. Nesta ocasión,
como en tantas outras, a calidade non foi parella en modo algún
coa popularidade. De ahí a pregunta formulada ao grupo naquela
altura, e respondida polo seu ocasional portavoz Javier
Jurado: Daquela, temos que a reconversión de Doa supuxo unha especie de test para a afeizón da época, que non deu dixeridas fórmulas como a experimentada nomeadamente naquel último disco. Se a eso engadimos a dificuldade da súa montaxe escénica e os conseguintes gastos que conleva en termos económicos -por exemplo, un instrumento coma o vibráfono-, resulta evidente a dificuldade da súa supervivencia artística. Non facían bailar ao público, non estaba asentada unha dinámica concertística a respeito da nosa música de raíz, sí en cambio funcionaban os clichés que limitaban o conceito de popular a unha música elemental e simple, cara á elemental e consabida xoldra. Eles, pola contra, decatáronse por unha sorte de folk experimental, máis tarde continuado con outras fórmulas por outros músicos. A Doa quedoulles para a posteridade a súa condición de precursores, anticipándose ás modas sen beneficiárense materialmente delas. O tempo demostraría a validez dun músico coma Carlos Castro, a quen a música do grupo parece perseguirlle na súa posterior traxectoria musical, inda sendo un instrumentista versátil, que o mesmo foi requerido por Fuxan os Ventos, para a súa reaparición no ano 99, que por Uxía, Saraibas e os máis insospeitados músicos, que converteron ao músico coruñés de nacemento, nunha sorte de corredor de fondo da nosa música, na súa múltiple faciana instrumental- percusiva, como logo se comprobará durante a década dos noventa. No seu devir como grupo, Doa experimentou unha reconversión tal, que á fin desta longa xeira, ningún dos componentes da formación orixinaria permanecía entre os seus integrantes mediada a década dos oitenta, que foi cando despareceron da vida artística.
Posteriormente reaparecerían no Festival Folk Cidade Vella, de Santiago -1995-, cun espíritu análogo ao da primeira formación: son acústico e repertorio máis ou menos medieval. Características que mantiveron na súa reparición, no que vén sendo cuarto disco do grupo: Arboretum -2002-, título alegórico- en latín -, co que tentan simbolizar a Galicia coma un xardín botánico. Para esta reaparición de Doa tomaron a iniciativa, outravolta, os seus lendarios membros Xoán Piñón -guitarra acústica, laude, mandolina, banjo e arranxos- Bernardo Martínez -arranxos-, e Xaquín Blanco -gaitas galega e irlandesa, frautas e percusión galega-, aos que se engadíu a irlandesa Nora McEvoy -violín-, Javier Ferreiro -percusión-, Francisco Luengo -Viola de gamba- Alfonso Morán -contrabaixo-, Luciano Pérez- -Organistrum-, Roberto Grandal -acordeón-, para completar o cerne desta nova gravación, realizada con sonoridades igualmente provintes daquela primeira época do grupo: laúde, mandolina, gaitas, percusión, violín... para un repertorio no que sobrancean as pezas populares galegas, completándose o disco con dúas Cantigas de Sta. María e tres composicións de autor -entre elas un reel irlandés-. Esta volta ao principio é vivenciada por Xoan Piñón coa ilusión de quen continúa encetando unha permanente andaina xa experimentada:
En Decembro de 2004, DOA reaparece na presentación do videoxogo "O Templo" en formato trío (Bernardo Martínez, Xaquín Blanco e Xoan Piñón) ofrecendo na saa Capitol de Santiago un memorable directo que inclue os temas "Ancello do silencio" e "Como soños de nacre" que a empresa Interacción, creadora do videoxogo, elixe para a banda sonora de " O Templo". DOA interpreta tamén unha selección dos seus discos editados. O Templo, recibiu o premio a Mellor Producción Multimedia que entrega Eganet, a Asociación de Empresas Galegas Adicadas a Internet.
De esquerda a dereita:
DOA E ROSA CEDRÓN Dende Martín Códax ata o Códice Calixtino, pasando polas Cantigas de Santa María e os Romances o pé do Camiño de Santiago. Cantigalia é un proxecto que bebe do espíritu medieval, que se impregna da particulariedade das súas melodías e que rescata e transmite o esplendor daqueles tempos nos que Gallaecia foi referente cultural. De novo, voltarán a soar coma antigamente en pazos e castelos, sentimentos de amor cortesán, prantos por amados que non regresan do mar, picarescas e tramas entre semellantes, denuncias sociais e incluso, aventuras empuñadas polo bastón que camiña cara o Apóstolo. Ademáis, móstranos o influxo que perdurou por riba do transcurso dos séculos na nosa temática popular. Rescatan tesouros que nunca durmiron entre nobles, pero que, sen dúbida, enmeigaron ós campesiños que cantaron a súa semellanza e que se instauraron entre eles coma tradicionais, gardando baixo xuramento a confidencia. Por un lado, a interpretación innovadora da música popular e medieval sumada a experiencia das mans de Doa, que aportan a esta aventura o equilibrio perfecto entre os sons medievais e a contemporaneidade, dotando cada nota da sobriedade necesaria sen esquece-lo peso do transcurso do tempo. Doutra orilla, Rosa Cedrón, asegurando a homoxeneidade co mellor estandarte: o canto sincero, transparente e seductor que corona cada tema facéndoo único e irrepetible. FORMACIÓN
De
esquerda a dereita: |